SOHBET NED襤R ? NE 襤襤N KULLANILIR ?
Sohbet kelimesinin l羹gat kar覺l覺覺, kar覺l覺kl覺 konumakt覺r. Fakat bu kelime, fiil簾 konuman覺n 繹tesinde bir manaya sahiptir. Sohbet, bir olmak, beraber olmakt覺r. Arkada, dost olmakt覺r. 襤rad etmek, nasihat etmektir. Yani sohbet, ayr覺ca kalbin bir fiilidir ve kalpten kalbe irtibat覺 da salar. 羹phesiz b繹yle bir irtibat, sal覺kl覺 sonu癟 verirse anlaml覺d覺r. Bunun i癟in de sohbetin uyulmas覺 gereken bir adab覺, kurallar覺 var. Hem sohbet edenler, hem dinleyenler i癟in. Sohbet i癟in bir araya gelen topluluk, rastgele toplanm覺, uursuz, gayesiz, s覺radan bir topluluk deildir. Aksine duygu ve d羹羹nce birlii ta覺yan, birbirlerinin sevin癟 ve kederlerine ortak olan, g繹z羹n羹 Allah r覺zas覺na dikmi, y羹ce hedefli bir topluluktur. Bu topluluun sohbeti, dostluu, kii sevdiiyle beraberdir (Buhar簾) hadis-i erifinin s覺rr覺nca, 繹ld羹kten sonra berzah aleminde ve cennette de devam eder. Sohbetle sahabi oldular Kur’an-覺 Kerim’de, Allah Rasul羹 s.a.v.’in cemaatine, bir gaye etraf覺nda toplan覺p sohbet edenler manas覺na gelen ashab kelimesiyle hitap edilmi, Efendimiz s.a.v. de kendisini g繹r羹p, sohbetine kat覺lan m羹minlere ashab覺m demitir. Hz. Peygamber s.a.v. Efendimiz, m羹barek hali, s繹zleri ve nazarlar覺yla ashab覺n覺 etkilemi, onlar覺 sohbetle yetitirmitir. K覺sa bir s羹re O’nun sohbetinde bulunmak, senelerce seyr u s羹lukla elde edilemeyecek mertebelere ulamaya vesile olmutur. Efendimiz s.a.v.’den feyz almak isteyen Suffe Ashab覺, gece g羹nd羹z Mescid-i Nebev簾’de kalm覺lard覺r. Tasavvuf erbab覺n覺n sohbeti de b繹yle bir sohbettir. Onlar, irad olmak i癟in k璽mil m羹ridin sohbetine giderler. K璽mil m羹ridler de onlara sohbet eder, ama bu sohbet 癟ou kez s繹zle deil halle olur. 襤lim ve marifetin zirvesinde olan bu m羹barek zatlar覺n yapt覺klar覺 sohbet, mesafe tan覺maks覺z覺n h羹km羹n羹 icra eder. M覺knat覺s覺n demiri 癟ektii gibi, d羹nyan覺n d繹rt bir taraf覺ndan onlar覺n sessiz davetine koan insanlar 覺slah olup, hayata bak覺lar覺 tamamen deimi olarak geri d繹nerler. K璽mil m羹ridden ald覺klar覺 feyiz ve bereketle de kendi aralar覺nda sohbete devam ederler. Sohbet ile vaaz覺n fark覺 Din簾 hakikatleri tesirli bir 羹slupla anlatma, cemaati k繹t羹l羹kten uzaklat覺r覺p iyilie sevk etmede vaaz ve sohbetin hedefi m羹terektir. Fakat sohbette vaazdan farkl覺 bir tak覺m hususiyetler vard覺r. Bu hususiyetlerden baz覺lar覺n覺 繹yle s覺ralayabiliriz: Sohbette s繹zl羹 eitim ve 繹retimin yan覺 s覺ra, hal eitimi ve manevi yans覺ma da vard覺r. K璽mil insanlar覺n laf覺zlar覺 kadar nazarlar覺 ve halleri de son derece etkilidir. Sohbet vesilesiyle, onlar覺n il璽hi muhabbet ve marifetle dolu g繹n羹llerinden ortaya 癟覺kan 羹st羹n hal ve s覺fatlar manen cemaate akseder. ou zaman salikler bu tesiri l璽tifelerinde a癟覺k癟a hissederler. B繹ylece irad覺n tesiri a癟覺k癟a g繹r羹l羹r. Sohbette belirli bir metod dahilinde Allah’a ulaman覺n en salam ve en k覺sa yolu anlat覺l覺r. Bunun i癟in daha ziyade nefs, zikir, rab覺ta gibi tasavvuf簾 konular 羹zerinde durulur. Ayet ve hadislerin yan覺 s覺ra, b羹y羹klerin menk覺belerinin anlat覺lmas覺na 繹nem verilir. B繹ylece muhabbet artar, ibret al覺n覺r ve anlat覺lanlar g羹zel 繹rnekler olarak hat覺rda kal覺r. Sohbette, ayet ve hadislerin zahir manalar覺n覺n yan覺 s覺ra i’ar簾 manalara da yer verilir. B繹ylece dinleyenler tasavvuf alimlerinin Kur’an ve S羹nnet’ten 癟覺kard覺klar覺 gayet ince ve l璽tif hikmetlerle, geni bir tefekk羹r ufkuna y羹kselirler. Sohbet vesilesiyle cemaat birbirinden g繹rerek, yaayarak, edep, erk璽n 繹renir. Din簾 nezaket, sevgi, efkat, hizmet, fedak璽rl覺k gibi olgun ahl璽k簾 繹zellikleri i癟ine sindirir. Kardelik duygusu pekiir. Sohbet erbab覺n覺n ilm簾 seviyesi 襤nsanlara Allah yolunu g繹sterip, onlar覺 hak ve hakikate davet edecek olan sohbet erbab覺, 繹nce kendisini iyi yetitirmelidir. Din簾 tahsil g繹rmemi olsa bile, kitap, dergi gibi, ama doru eyler s繹yleyen metinler okuyarak kendini yetitirmelidir. Bu sadece sohbet eden i癟in deil, herkes i癟in gereklidir. zellikle akaid ilmi 癟ok iyi 繹renilmelidir. Aksi halde din ad覺na bakalar覺na bir eyler anlatay覺m derken, hem kendisinin hem muhataplar覺n覺n iman覺 tehlikeye girebilir. Bundan baka Arap癟a bilmese bile, Kur’an-覺 Kerim’i d羹zg羹n bir ekilde mahreciyle okuyabilecek durumda olmal覺, f覺k覺h ilmini asgari seviyede de olsa bilmelidir. Bunlar asl覺nda farz-覺 ay覺n olan ilimlerdir. Her m羹sl羹man覺n bilmesi gerekir. Tasavvufa g繹n羹l vermi bir sohbet erbab覺n覺n, tefsir, hadis, siyer, 襤sl璽m tarihi ile ilgili eserleri okumas覺; felsefe, mant覺k, sosyoloji, edebiyat gibi ilimlerden haberdar olmas覺 da faydal覺 olacakt覺r. Hususen tasavvufla ilgili belli bal覺 kaynak eserlerden hi癟 deilse birka癟覺n覺 bitirmi olmal覺d覺r. B繹ylece kendi meselelerini kolayl覺kla anlayacak ve anlatabilecek bir seviyeye ulam覺 olur. Hi癟 mektep-medrese bitirmeyen fakat d羹zenli olarak okuyan, sohbet dinleyen bir salik, ameli de ihmal etmemek kayd覺yla, bir zaman sonra ilm簾 sohbetler yapmay覺 baarabilir. Seyr u s羹luk hususunda da gayretli olursa, ondan gayet evkli ve muhabbetli sohbetler zuhur eder. Tahsil edilen ilim, il璽hi marifete, g繹n羹lde Allah sevgisini tututurmaya ve O’ndan korkmaya vesile oluyorsa gayesine ulam覺 demektir. Aksi halde, Kur’an’覺n ifadesiyle kitap y羹kl羹 merkep olmaktan 繹teye ge癟ilemez. Sohbete haz覺rl覺k Sohbet erbab覺, 襤sl璽m’覺n y羹ce hakikatlerini tebli etmekte ve asl覺nda Allah ve Rasul羹 ad覺na konumaktad覺r. Bu sebeple a覺zdan 癟覺kan her kelimeye dikkat etmelidir. S繹zlerini Kur’an, S羹nnet veya muteber Ehl-i S羹nnet alimlerinin, sufilerin i癟tihatlar覺na dayand覺rmal覺, kendi ahsi fikrine g繹re konumamal覺d覺r. Herhangi bir konu etraf覺nda haz覺rl覺k yaparken muteber kaynaklar se癟meli, ayn覺 konuyu birka癟 kaynaktan arat覺rmal覺 ve notlar almal覺d覺r. Dinleyenler aras覺nda tart覺maya, fitneye yol a癟abilecek mevzularda, iyice tetkik edip d羹羹nmeden konumamal覺d覺r. Hatip, sohbet esnas覺nda kullanmak 羹zere u unsurlardan faydalan覺r: Ayet ve hadis: Anlatt覺覺 konuyla ilgili ayet(ler) varsa bir veya birka癟 tane nakletmeli ve bunlar覺 da yerinde ifade etmelidir. Ayr覺ca hadislerden de birka癟 繹rnek nakletmelidir. Ancak mevzu (uydurma) hadislerden iddetle ka癟覺nmal覺, sufi alimlerin s繹zlerini de hadislerle kar覺t覺rmamal覺d覺r. Arap癟a bilmiyorsa, muteber meal ve hadis kitaplar覺ndan, tefsirlerden istifade etmelidir. Menk覺be: Sohbet esnas覺nda menk覺be anlatarak konuya ger癟ek hayattan 繹rnekler vermelidir. Menk覺beler, muhabbetin temini ve manevi bir atmosferin olumas覺 i癟in faydal覺d覺r. Kur’an ve S羹nnet’te bu metod kullan覺lm覺, ge癟mi peygamberler ve 羹mmetlere dair bir癟ok k覺ssa anlat覺lm覺t覺r. Edebi eserler: Bostan ve G羹listan, Baharistan, Mesnev簾 gibi hikmet dolu eserlerde ge癟en hikayeler hitabet malzemesi olarak kullan覺labilir. Din簾, hikmetli, ahl璽k簾 ve tasavvuf簾 iirler de faydal覺d覺r. iirler hatibe ilham, dinleyenlere heyecan kayna覺 olur. Fakat sohbetteki l璽tife, hikaye ve iirler yerli yerince ve yeterince olmal覺d覺r. ahsi tecr羹beler: Hatip kendini a癟覺k癟a veya ima ile metheden beyanlardan ka癟覺nmak art覺yla, bizzat yaad覺覺 tecr羹belerden ve m羹ahedelerden cemaatine bahsedebilir. G羹ncel konular: Hatip, zaman覺n m羹him hadiselerinden, yaanan hayattan habersiz kalamaz. Aksi takdirde yaanan ger癟eklerle uyumayan, yol g繹sterici olmayan s繹zler sarfeder ki, bu da insanlar覺n iini zorlat覺rmaktan baka bir eye yaramaz. G繹rsel anlat覺m: Yeri geldii zaman meselenin daha iyi anla覺lmas覺 i癟in hatip, konuyu basit ekil ve grafiklerle izah etmeli, gerekiyorsa teknik imkanlardan da istifade etmelidir. Bir defas覺nda Hz. Peygamber s.a.v. de yerde doru ve kal覺n bir hat 癟izmi ve ite Allah’覺n yolu budur buyurmulard覺r. Sonra bu yolun sa覺n覺 ve solunu eik olarak kesen bir癟ok 癟izgiler 癟izmi, bunlar da eytan覺n yollar覺d覺r, her yol ayr覺m覺na bir eytan oturmu insanlar覺 kendi yoluna davet ediyor buyurmulard覺r. (Ahmed b. Hanbel) Sohbete manevi haz覺rl覺k Sohbet ve irad erbab覺 olan hatip, her eyden 繹nce samimi olmal覺, anlatt覺klar覺n覺 yaama gayreti i癟inde bulunmal覺d覺r. Samimiyet olmazsa, anlatmadaki debdebe ve ihtiam hi癟bir fayda vermez. Ge癟mite ve g羹n羹m羹zde ateli konuan nice hatipler vard覺r ki, yaay覺lar覺 bozuk olduu i癟in insanlara tesir edememilerdir. Kur’an-覺 Kerim’de uayb Aleyhisselam’覺n az覺ndan u ifade nakledilir: Ben sizi men ettiim eyde size muhalefet etmek istemiyorum. (H羶d, 88). Bakalar覺na haramd覺r dedii eyi irtikap etmeyi d羹羹nen, farzd覺r dedii ibadeti yapmayan bir kimsenin s繹zlerinin tesir etmesi m羹mk羹n deildir. Sohbet erbab覺, vird ve nafile ibadetlerle, yak覺nl覺k ve mana derinlii elde etmeye, kalbinin Allahu Teal璽’ya d繹nmesine gayret etmelidir. Hata ve g羹nah iledii zaman t繹vbe etmeli, himmet isteyip salam bir irtibatla sohbete balamal覺d覺r. Hi癟 羹phesiz, kemale ermeyen bir salik halen nefis erbab覺d覺r. Nefsin b羹t羹n hile ve desiselerinden kurtulmas覺 zordur. Fakat muhakkak niyetini Allah i癟in tutmaya gayret etmelidir. Gurur, kibir ve 癟al覺mla hareket eden bir kimse belki her ey olabilir, fakat Allah dostu ve irad erbab覺 olamaz. O y羹zden sohbet ettii insanlar覺n en g羹nahk璽r覺n覺 dahi kendisinden 羹st羹n bilmeli, onlar覺n kurtulua daha yak覺n olduunu d羹羹nmelidir. Ayr覺ca sohbet veya irad maksad覺yla bir yere giden sufi, yapt覺覺 kudsi hizmet kar覺l覺覺nda hi癟bir 羹cret kabul etmemelidir. Zira kabul edilen her t羹rl羹 羹cret, ihl璽s ve samimiyete g繹lge d羹羹r羹r. 襤hl璽s ve samimiyet zarar g繹rd羹羹 zaman da yap覺lan sohbet veya irad覺n tesiri k覺r覺l覺r. Hususi muamele beklemek, kendisine kar覺 sayg覺l覺 olunmas覺n覺 istemek, yapt覺覺 iten dolay覺 manevi haz ve zevkler beklemek de birer 羹crettir; ihl璽s覺 bozar. Kur’an-覺 Kerim’de b羹t羹n peygamberlerin dilinden nakledilen u ayete kulak vermeli ve ahirette alaca覺 b羹y羹k m羹kafat覺, d羹nyevi bir menfaat kar覺l覺覺nda satmamal覺d覺r: Ben sizden bir 羹cret beklemiyorum. Benim 羹cretim alemlerin rabbi Allah’a aittir. (uar璽, 109) Sohbet ederken Sohbet esnas覺nda u hususlara dikkat etmek gerekir: Dil: Herkesin anlayaca覺 bir dille konumal覺, air ve ediplerce g羹zelletirilen sade ve basit bir dil kullanmal覺d覺r. Ana dilde kar覺l覺覺 bulunan Arap癟a, Fars癟a kelime ve terkipleri kullanmak doru olmaz. Bug羹n羹n insanlar覺 bu dili anlayamayabilir. Bununla birlikte, din ilminin terim ve deyimlerini olduu gibi muhafaza etmek gerekir. Farz, vacip, helal, mekruh, inallah, fena, beka, cezbe gibi din簾 lisandan say覺lan kelimelerin kullan覺lmas覺, ortak bir dilin oluup korunmas覺 i癟in artt覺r. Bunlar olmadan dini anlayabilmek ve anlatabilmek m羹mk羹n deildir. Gerektiinde a癟覺klamas覺 yap覺l覺r, fakat baka bir dile 癟evrilmez. slup: Hatip, ak覺c覺, cazip, etkili ve anla覺l覺r bir ifadeyle cemaate hitap etmelidir. Konumalar覺nda fesahat (mana ve ahenk m羹kemmelii) ve belagata (d羹zg羹n ve tesirli ifade) 繹nem vermelidir. Hadis-i erifte, 羹phesiz ki, sihir tesiri yapan hitabet tarz覺 vard覺r. (Buhar簾) buyurulmutur. Hatip, hitabetiyle cemaati duyguland覺ran, coturan, kendinden ge癟iren kimsedir. Konumay覺 yaar, konuman覺n mevzusu olan havaya kendisini kapt覺r覺r, az覺ndan 癟覺kan her kelime, kalbinde yaad覺覺 hislerin bir par癟as覺 olur. Duygular kelimelere o kadar tesir eder ki, laf覺z kaybolur, yerini mana al覺r. Atee sokulan demirin k覺z覺llat覺覺 gibi, hatibin dilinde de sesler heyecan halini al覺r. Sohbet erbab覺, dinleyenlere bir nevi cennet hayat覺n覺 yaatan, onlar覺 manevi, uhrevi bir havaya sokan kimsedir. B繹ylesine halisane ve i癟ten yap覺lan bir sohbet, b羹y羹klerin nisbetini de celbeder ve ruhani bir derinlie ge癟ilir. Hz. Hanzele r.a., Rasulullah s.a.v. Efendimiz’e, Ya Rasulallah, yan覺nda bulunduumuz zaman bize cennet ve cehennemden bahsediyorsun, bunlar覺 g繹z羹m羹zle g繹r羹yor gibi oluyoruz. Huzurundan ayr覺ld覺ktan sonra, e, dost ve evlatlar覺m覺zla ura覺yor ve bunlar覺n 癟ounu unutuyoruz. demi, Hz. Rasulullah s.a.v. de 繹yle cevap vermitir: Vallahi buradaki halinizi muhafaza etseniz, melekler gelir, yataklar覺n覺zda iken ve yolda y羹r羹rken sizinle musafaha ederlerdi. Fakat ey Hanzele, bu duygular zaman zaman olur. (M羹slim) Ses ve metod: Sohbet erbab覺, sesini anlatt覺覺 mevzunun ak覺覺na b覺rakmal覺, gereksiz yere sesini y羹kseltmemelidir. Tane tane konumaya itina g繹stermeli, 繹nemli kelime ve mevzular覺n 羹zerinde durarak dikkatleri o noktaya toplamal覺d覺r. Konuya dikkat 癟ekmek i癟in, bazen cemaate soru sorulmas覺nda fayda vard覺r. Bu metodu Hz. Peygamber s.a.v. Efendimiz s覺k癟a uygulam覺t覺r. retecei hususu a癟覺klamadan evvel 繹nce cemaate sormu, onlar覺n zihinlerini haz覺rlay覺p, dikkatlerini 癟ektikten sonra, sorduu sorunun cevab覺n覺 kendisi vermitir. Sohbet erbab覺, konuurken ne kadar hisli ve heyecanl覺 mevzu anlat覺rsa anlats覺n, ak覺l, mant覺k ve ger癟eklerden uzaklamamal覺d覺r. Hitab ettii kitlenin anlay覺 seviyelerinin alt覺nda kalmamaya gayret ettii gibi 羹st羹ne de 癟覺kmamal覺d覺r. 襤lme ters d羹meyip, her seviyeden insan覺n rahatl覺kla anlay覺p istifade edecei tarzda konumal覺d覺r. Yap覺lan konumalarda cennetten, Allahu Teal璽’n覺n af ve rahmetinden bahsedildii gibi, cehennemden ve azaptan da bahsederek, 羹mit ve korku dengelenmelidir. Ayr覺ca, hi癟 unutmamak gerekir ki, dinimiz itidal dinidir. Sohbette de itidal gerekir. Sohbette a覺r覺l覺k, 繹l癟羹y羹 ka癟覺rmak da, istenen faydan覺n elde edilmesini engeller, aksine konular覺n cazibesinin, tesirinin kaybolmas覺na sebep olur. Sohbet, m羹sl羹manlar覺n kalplerinin birbirine balan覺p, feyzden, rahmetten faydalanmalar覺 i癟in 繹nemli bir us羹ld羹r. Bu nedenle, hem sohbet edenlerin, hem dinleyenlerin, edebine, adab覺na riayet ederek, sohbetin k覺ymetini korumalar覺 gerekir. Hakk覺, hakikati yaay覺p yaatmal覺, s繹ze hayat vermelidir. Bunun d覺覺ndaki her s繹z kuru bir laft覺r.
SOKRATES’E GRE SOHBET
Bir insana pozitif anlamda ve yal覺n bir ekilde epmatiye dayal覺 kar覺l覺kl覺 konumalr覺n t羹m羹ne denebilir – SOHBET
B襤R GRET襤M GREVL襤M襤ZE GRE SOHBET
insanlar覺n kar覺l覺kl覺 uyumlu olmalar覺 ho zaman ge癟irebilmeleri anlamalar覺 i癟in g繹sterilmesi gereken nezaket – SOHBET
SOHBET NE 襤襤ND襤R ?
Sohbet insan topluluklar覺n覺n birbirileri ile 2 yada ikiden fazla kiilerin bir mevki yada bir mekanda buluarak, o anda ayn覺 mekanda bulanan insanlar覺n birbirleri aras覺nda ge癟en diyalolar覺na SOHBET denir. S繹z konusu olan bu diyalolarda 癟eitli konular yer almakta g羹ncel konu, veya kiisel konu olmas覺 繹nemli deildir. Hert羹rl羹 konu hakk覺nda yorum ve tart覺ma yapabilir. u anda bulundugunuz konumdan bile sohbet edebilme olanaklar覺na sahipsiniz, bunada g羹n羹m羹z羹n bilim ve teknolojinin gelimesi ile oluturduu bir sohbet ordam覺da diyebiliriz. NASIL SOHBET EDEB襤L襤R襤M. rnekte g繹r羹ld羹羹 gibi dizeneler i癟indeki yorum veya tart覺ma butonlar覺nda t覺klayarak sizlerde sohbet edebilir. Fikir ve d羹羹ncelerinizi paylaabilirsiniz. Buda bir sohbet 癟eididir.
